खेती अब जीविकाको आधार मात्रै होइनः नरहामा कृषकलाई नयाँ दृष्टिकोण

महेश सिंह लहान, सिरहा-सिरहाको नरहा गाउँपालिकामा हालै सम्पन्न चारदिने कृषक तालिम केवल खेतीका प्रविधि सिकाउने कार्यक्रम मात्र रहेन, यसले कृषकको सोच, पोषण र बजारसँग जोडिने दृष्टिकोणमा समेत परिवर्तन ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
गाउँपालिकाको कृषि तथा पशुपन्छी शाखाको सभाहलमा पुष १३ देखि १६ गतेसम्म सञ्चालन गरिएको तालिममा पालिकाभरिका २७ कृषक समूहका अगुवा कृषक सहभागी थिए। तालिमको केन्द्रमा ‘एकीकृत पोषण बगैंचा’ अवधारणा राखिएको थियो, जसले खेतीलाई उत्पादनभन्दा अघि परिवारको पोषण र दीर्घकालीन आयआर्जनसँग जोड्ने प्रयास गरेको देखिन्छ।
तालिम सहजीकरण गरेकी राष्ट्रिय कृषक समूह महासंघ नेपालकी कृषि तथा बजारीकरण अधिकृत डिनीता साहका अनुसार कृषकलाई सागसब्जी उत्पादनमै सीमित नराखी त्यसको प्रशोधन, बजार पहुँच र मूल्य शृङ्खलासम्म जोड्ने विषयमा जोड दिइएको थियो। “खेती अब केवल पेट भर्ने माध्यम होइन, सही व्यवस्थापन गर्न सके आर्थिक सबलीकरणको आधार बन्न सक्छ,” उनले भनिन्।
तालिममा पालिकाका कृषि विकास अधिकृत जयकुमार यादव, पशु विकास अधिकृत राजु योन्जन र स्वास्थ्य शाखा प्रमुख नन्दकिशोर यादवले माटो परीक्षण, नर्सरी व्यवस्थापन, सोलाराइजेसनमार्फत माटो शुद्धिकरण, जैविक रोग नियन्त्रण र जलवायु मैत्री कृषि अभ्यासबारे सहजीकरण गरेका थिए। जलवायु परिवर्तनका कारण उत्पादनमा देखिँदै आएका जोखिम र त्यसको न्यूनीकरणका उपाय तालिमको अर्को महत्वपूर्ण पाटो थियो।
कार्यक्रमको अन्त्यमा सहभागी कृषकलाई विभिन्न तरकारीका बीउ, नीम तेल र पहेँलो स्टिकी ट्र्याप वितरण गरिएको थियो। आयोजकका अनुसार सामग्री वितरणभन्दा पनि तालिमबाट प्राप्त ज्ञान व्यवहारमा उतारिनु नै मुख्य उपलब्धि हुनेछ।
समापन कार्यक्रममा गाउँपालिकाका अध्यक्ष राम प्रमोद यादवले कृषकलाई प्रमाणपत्र वितरण गर्दै तालिमबाट सिकेका कुरालाई व्यवहारमा लागू गर्न सके मात्र खेतीमा वास्तविक सुधार आउने बताए। “खेतीमा परिवर्तन ज्ञानबाट सुरु हुन्छ,” उनले भने।
आयोजक संस्थाका अनुसार यदि कृषकले सिकाइलाई व्यवहारमा उतार्न सके उत्पादन, पोषणस्तर र आयआर्जनमा दीर्घकालीन सुधार देखिने अपेक्षा गरिएको छ।