लैङ्गिक हिंसा न्यूनीकरणदेखि सुशासनसम्म: सामाजिक परीक्षणमा सकारात्मक संकेत

महेश सिंह सिरहा लहान – विकास परियोजनामा पारदर्शिता र जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यले गैरसरकारी संस्थाले नै आफ्नो कामको सार्वजनिक परीक्षण गर्ने अभ्यास अझ सशक्त बन्दै गएको छ। यही सन्दर्भमा दिव्य विकास स्रोत केन्द्रले जनकपुरधाममा आयोजना गरेको सामाजिक परीक्षण कार्यक्रमले विकास क्षेत्रभित्र नयाँ मानक स्थापित गरेको सरोकारवालाहरूले बताएका छन्।
बेलायत सरकारको आर्थिक सहयोग र People in Need को प्राविधिक सहकार्यमा सञ्चालन भइरहेको “सुरक्षा र न्याय” परियोजनाअन्तर्गत भएका गतिविधिहरूको सार्वजनिक समीक्षा कार्यक्रममा सहभागीहरूले संस्थागत पारदर्शितालाई लोकतान्त्रिक अभ्याससँग जोडेर हेर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरे।
कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समिति धनुषाका प्रमुख राजनन्दन मण्डलले गैरसरकारी संस्थाले स्वयं सामाजिक परीक्षण गर्दै सार्वजनिक रूपमा प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्नु दुर्लभ अभ्यास भएको उल्लेख गरे। “यसले नागरिकप्रति उत्तरदायित्व बढाउने मात्र होइन, विश्वास निर्माणमा पनि टेवा पुर्‍याउँछ,” उनले भने।
Janakpurdham उपमहानगरपालिकाका प्रमुख मनोज साहले स्थानीय सरकारको भूमिकालाई सहजीकरण गर्दै परियोजनाले शिक्षा, लैङ्गिक समानता र न्याय पहुँचका क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको बताए। उनका अनुसार विद्यालयस्तरमै सचेतना अभियान सञ्चालन भएपछि लैङ्गिक हिंसासम्बन्धी उजुरीहरू औपचारिक रूपमा आउन थालेका छन्, जसले समस्या पहिचान र समाधान प्रक्रियालाई सहज बनाएको छ।
सामाजिक परीक्षणका क्रममा परियोजनाअन्तर्गत भएका गतिविधि, खर्च विवरण, उपलब्धि तथा चुनौतीहरू खुला रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो। सहभागीहरूले सेवा प्रदायक निकायलाई अझ जिम्मेवार बनाउने, स्थानीय तहसँग सहकार्य विस्तार गर्ने र कार्यक्रमलाई दीर्घकालीन रूपमा संस्थागत गर्ने सुझाव दिएका थिए।
कार्यक्रममा विशेषगरी किशोरकिशोरी, विद्यालय बाहिर रहेका युवाहरू तथा जोखिममा रहेका समूहहरूको सहभागिता सुनिश्चित गरिएको थियो। यसले कार्यक्रमलाई केवल प्रतिवेदन प्रस्तुतिमा सीमित नराखी प्रत्यक्ष सरोकारवालाको अनुभव र आवाजलाई समेट्ने प्रयास गरिएको देखिएको सहभागीहरूले बताएका छन्।
मधेश प्रदेशमा लैङ्गिक हिंसा तथा सामाजिक कुरीतिविरुद्ध अभियान चलाइरहेको “सुरक्षा र न्याय” परियोजनाले स्थानीय तहसँगको सहकार्यलाई अझ मजबुत बनाउँदै लैजाने प्रतिबद्धता जनाएको छ। सहभागीहरूको निष्कर्ष थियो—सामाजिक परीक्षण जस्ता अभ्यासले विकास कार्यक्रमहरूलाई केवल कागजी नभई व्यवहारिक रूपमा पारदर्शी र उत्तरदायी बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।