खडक नगरपालिकामा समुन्नति कार्यक्रमको प्रभावः बाल विकासदेखि सेवा प्रवाहसम्म सुधार

 महेश सिंह सिंह लहान – खडक नगरपालिकामा बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य र संरक्षणलाई केन्द्रमा राखेर सञ्चालन गरिएको समुन्नति कार्यक्रमले स्थानीय तहमा सेवा प्रवाह र सुशासनको अभ्यासलाई मजबुत बनाउँदै लगेकाे देखिएको छ।

नगरपालिकाको समन्वयमा सेभ द चिल्ड्रेन र सबल नेपालले सप्तरीको पश्चिमी क्षेत्रमा सञ्चालन गर्दै आएको उक्त कार्यक्रमअन्तर्गत शिक्षा, स्वास्थ्य तथा जीविकोपार्जनका क्षेत्रमा गरिएको लगानीले बालबालिकासँगै परिवार र समुदायको जीवनस्तरमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याएको अनुगमन निष्कर्षले देखाएको छ।

नगर कार्यक्रम सल्लाहकार समितिद्वारा गरिएको अनुगमन तथा समीक्षा क्रममा विभिन्न वडामा सम्पन्न गतिविधिहरूको स्थलगत अवलोकन गरिएको थियो। अनुगमनका क्रममा कार्यक्रमले कागजमा मात्र नभई सेवाको पहुँच र गुणस्तरमा प्रत्यक्ष सुधार ल्याएको पाइएको छ।

खडक नगरपालिका वडा नम्बर ५ स्थित खोजपुर स्वास्थ्य चौकी अन्तर्गत सञ्चालनमा रहेको प्रसूति गृहमा सबल नेपालले उपलब्ध गराएका उपकरणहरू नियमित रूपमा प्रयोग भइरहेको पाइएको छ। स्वास्थ्य चौकीकी इन्चार्ज बिन्दु यादवका अनुसार पीपी सेट, सरसफाइ सामग्री, टायल जडान र संरचनागत सुधारपछि बर्थिङ सेन्टर प्रभावकारी रूपमा सञ्चालनमा आएको छ। यहाँ मासिक ३ देखि ४ शिशुको सुरक्षित जन्म भइरहेको उनले जानकारी दिइन्।

यद्यपि, स्वास्थ्यकर्मी आवास तथा विद्युत् व्यवस्थापनको अभावले सेवा विस्तारमा चुनौती रहेको उनले उल्लेख गरिन्। स्थानीय तह र साझेदार संस्थाबीच समन्वय भएमा यी समस्या समाधान हुन सक्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।

यसैगरी, गर्भवती महिलाको स्याहार, किशोर–किशोरीमैत्री सेवा र सरसफाइसम्बन्धी कार्यक्रमहरूले स्वास्थ्य सचेतना बढाएको महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक शाखाले जनाएको छ।

शिक्षा क्षेत्रमा पनि कार्यक्रमको प्रभाव देखिएको छ। वडा नम्बर १ का वडा अध्यक्ष राजकुमार साहका अनुसार विद्यालयमा पोसाक वितरण, नियमित अनुगमन र लागुऔषध दुरुपयोग तथा बालश्रमविरुद्ध जनचेतनामूलक तालिमले विद्यार्थीको व्यवहारमा सकारात्मक परिवर्तन देखिएको छ।

वडा नम्बर ४ र ५ का विद्यालयहरूमा मर्मतसम्भार, रंगरोगन, शौचालय निर्माण, खानेपानी व्यवस्थापन र हरित विद्यालयका सूचक पूरा गर्न सबल नेपालले सहयोग गरेको छ। खर्चुहिया आधारभूत विद्यालयका प्रधानाध्यापक दिनेश मण्डलका अनुसार बालविकास कक्षा सुदृढीकरण, शिक्षक तालिम र शैक्षिक सामग्री उपलब्ध भएपछि शिक्षण–सिकाइ प्रक्रिया प्रभावकारी बनेको छ।

अनुगमन कार्यक्रममा जनप्रतिनिधि, शाखा प्रमुख, साझेदार संस्थाका प्रतिनिधि तथा सञ्चारकर्मीहरूको सहभागिता रहेको थियो। सहभागीहरूले बालबालिकामा केन्द्रित कार्यक्रमलाई दीगो बनाउन स्थानीय सरकारको नेतृत्व र साझेदारी मोडललाई थप मजबुत बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।